“Đến tháng thì đau, có gì phải lo?”, câu nói quen thuộc này có thể khiến nhiều bạn nữ bỏ qua cơn đau bụng của mình trong những ngày “dâu”. Thực tế, đau bụng kinh có thể xuất hiện khi không có bệnh lý ở cơ quan sinh sản, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của bệnh cần điều trị. Điều cần nhớ là: không có bệnh lý không đồng nghĩa với việc phải chịu đựng. Cơn đau làm bạn nghỉ học, nghỉ làm hoặc mất ngủ xứng đáng được quan tâm.

Đau bụng “dâu” là bình thường?

Trong kỳ kinh, niêm mạc tử cung giải phóng prostaglandin, một chất làm tử cung co bóp và các mạch máu co lại làm cho lượng máu đến cơ tử cung tạm thời giảm và gây đau. Vì vậy, gọi đây là “đau sinh lý” hay cách gọi khác là đau bụng kinh nguyên phát. Kiểu đau này thường xuất hiện trong những năm đầu sau kỳ kinh đầu tiên: đau quặn bụng dưới ngay trước hoặc khi bắt đầu ra kinh, rõ nhất trong những ngày đầu rồi giảm trong khoảng hai đến ba ngày. Đôi khi đau lan ra lưng, xuống đùi, kèm buồn nôn hoặc tiêu chảy. Các cơn đau tương đối ổn định qua các tháng, chủ yếu quanh lúc bắt đầu hành kinh.

Khi nào cần nghĩ đến bệnh?

Khác với các cơn “đau sinh lý”, một số bệnh ở đường sinh sản có thể gây cơn đau kéo dài và tăng dần qua các chu kỳ kinh kèm chảy máu bất thường hoặc đau khi quan hệ, đây có thể là dấu hiệu của một số bệnh lý như lạc nội mạc tử cung hoặc lạc tuyến cơ tử cung. Đặc biệt, lạc nội mạc tử cung là nguyên nhân hàng đầu gây đau bụng kinh thứ phát ở tuổi vị thành niên; còn trẻ không có nghĩa là loại trừ được bệnh này. Nếu cảm thấy cơn đau bất thường so với những tháng trước hoặc vượt quá sức chịu đựng, bạn cần dùng thuốc để hỗ trợ giảm đau và chăm sóc y tế tại các cơ sở chuyên khoa. Một lưu ý quan trọng là đau rất nhiều chưa chắc là bệnh lý, còn đau giảm sau uống thuốc cũng chưa đủ để loại trừ bệnh. Việc phân biệt cần dựa vào diễn tiến cơn đau, triệu chứng đi kèm và đánh giá của bác sĩ.

Thuốc nào có thể giúp giảm đau?

Nếu đau bụng kinh nhẹ và vẫn sinh hoạt bình thường, bạn có thể thử chườm ấm, chưa nhất thiết phải uống thuốc. Khi cơn đau ảnh hưởng đến học tập, công việc hoặc giấc ngủ, các thuốc giảm đau kháng viêm như diclofenac, ibuprofen hoặc naproxen thường là lựa chọn đầu tiên vì giúp giảm các chất gây co thắt tử cung. Nếu không dùng được nhóm thuốc này, có thể cân nhắc paracetamol, nhưng thuốc thường giảm đau kinh kém hơn. Việc chọn thuốc và liều lượng cần phù hợp với tuổi, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

Nếu đau tái diễn mỗi tháng hoặc thuốc giảm đau chưa có hiệu quả, bác sĩ có thể kê thuốc nội tiết, chẳng hạn thuốc tránh thai phối hợp hoặc thuốc chứa progestin, để kiểm soát cơn đau. Những thuốc này có thể được dùng với mục đích điều trị đau bụng kinh, không chỉ để tránh thai, nhưng không nên tự mua uống theo lời người quen. Nếu đau ngày càng nặng, đau cả ngoài kỳ kinh hoặc kèm ra máu bất thường, bạn cần đi khám để tìm nguyên nhân thay vì chỉ đổi thuốc hay tăng liều giảm đau.

Tiếng Anh

“Periods hurt. What’s there to worry about?” This familiar comment can lead many girls and women to brush off their period pain. In reality, period pain can occur without an underlying condition affecting the reproductive organs, but it can also be a sign of a condition that needs treatment. Remember: having no underlying condition does not mean you have to suffer. Pain that makes you miss school, miss work, or lose sleep deserves attention.

Is period pain normal?

During your period, the lining of the uterus releases prostaglandins, substances that make the uterus contract and blood vessels narrow. This temporarily reduces blood flow to the uterine muscle and causes pain. Pain that occurs without an underlying condition is called primary dysmenorrhea, or primary period pain.

This type of pain usually develops within the first few years after your first period. It causes cramps in the lower abdomen just before or when bleeding starts. The pain is usually strongest during the first few days and eases within two to three days. Sometimes it spreads to the back or thighs and comes with nausea or diarrhea. The pattern tends to stay fairly similar from month to month, with pain mainly occurring around the start of the period.

When could it signal a condition?

Unlike primary period pain, some conditions affecting the reproductive organs can cause pain that lasts longer and gets worse over successive periods. This may come with unusual bleeding or pain during sex. These symptoms can indicate conditions such as endometriosis or adenomyosis. Endometriosis is the leading cause of secondary period pain—pain caused by an underlying condition—in teenagers. Being young does not rule it out.

If your pain feels different from previous months or becomes too much to cope with, you may need medicine for pain relief and care from a gynecologist. One important point: severe pain does not necessarily mean there is an underlying condition, and relief after taking medicine does not rule one out. Telling the difference requires looking at how the pain changes over time, any other symptoms, and a doctor’s assessment.

Which medicines can help?

If your period pain is mild and you can continue your usual activities, try applying warmth to your lower abdomen. You may not need medicine. When pain interferes with school, work, or sleep, anti-inflammatory painkillers such as diclofenac, ibuprofen, or naproxen are often the first choice because they reduce the substances that cause the uterus to contract. If these medicines are not suitable for you, paracetamol may be an option, although it is usually less effective for period pain. The medicine and dose should be appropriate for your age and health, following advice from a doctor or pharmacist.

If the pain keeps coming back each month or painkillers are not helping enough, a doctor may prescribe hormonal treatment, such as a combined birth control pill or a medicine containing progestin. These medicines can treat period pain, not just prevent pregnancy, but you should not start taking them simply because someone you know recommends them. If your pain gets worse, occurs outside your period, or comes with unusual bleeding, see a doctor to find the cause rather than simply switching medicines or increasing the dose.

 

Tài liệu tham khảo:

1. Iacovides S, Avidon I, Baker FC. What we know about primary dysmenorrhea today: a critical review. Human Reproduction Update. 2015;21(6):762–778. DOI: 10.1093/humupd/dmv039
2. American College of Obstetricians and Gynecologists. ACOG Committee Opinion No. 760: Dysmenorrhea and Endometriosis in the Adolescent. Obstetrics & Gynecology. 2018;132(6):e249–e258. DOI: 10.1097/AOG.0000000000002978
3. Marjoribanks J, Ayeleke RO, Farquhar C, Proctor M. Nonsteroidal anti-inflammatory drugs for dysmenorrhoea. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2015;(7):CD001751. DOI: 10.1002/14651858.CD001751.pub3
4. Schroll JB, Black AY, Farquhar C, Chen I. Combined oral contraceptive pill for primary dysmenorrhoea. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2023;7(7):CD002120. DOI: 10.1002/14651858.CD002120.pub4

 

Đặng Phúc Vinh