Dinh dưỡng cho người bị cúm, nên và không nên

Bệnh cúm, Khoa học đời sống

Dinh dưỡng cho người bị cúm, nên và không nên

Posted on by admin

1. NHÓM CÁC LOẠI THỰC PHẨM NÊN DÙNG

Bên cạnh việc sử dụng thuốc kháng virus theo hướng dẫn của bác sĩ, chế độ dinh dưỡng cho người bị cúm đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ phục hồi sức khỏe. Việc lựa chọn thực phẩm phù hợp không chỉ giúp làm dịu các triệu chứng mà còn góp phần tăng cường hệ miễn dịch, đẩy lùi virus nhanh hơn.

THỰC PHẨM TĂNG CƯỜNG SỨC ĐỀ KHÁNG

Để chống lại virus cúm, hệ miễn dịch cần được tăng cường. Việc bổ sung các thực phẩm giàu vi chất dinh dưỡng là cần thiết không chỉ để duy trì lối sống lành mạnh mà còn hỗ trợ hiệu quả trong việc tăng cường sức đề kháng khi mắc bệnh. Các thực phẩm giàu vitamin A, vitamin C, vitamin D, và kẽm giúp củng cố khả năng chống lại vi khuẩn và virus, đồng thời cải thiện chức năng của hệ miễn dịch.

 

Các Vitamin để tăng đề kháng

Thực phẩm giàu vitamin A: Vitamin A giúp duy trì lớp màng nhầy ở mắt, phổi, ruột và cơ quan sinh dục, tạo thành hàng rào bảo vệ cơ thể khỏi vi khuẩn và các tác nhân gây bệnh. Các thực phẩm là nguồn cung cấp vitamin A tốt bao gồm sữa, ớt chuông, xoài, dưa lưới, gan bò, khoai lang, rau bina và cà rốt.

Thực phẩm giàu vitamin C: Vitamin C là một chất chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp cân bằng quá trình chống lại tác nhân gây hại của cơ thể. Các loại thực phẩm giàu vitamin C giúp đáp ứng phần lớn nhu cầu hàng ngày như ớt chuông, cam, kiwi, dâu tây, bông cải xanh, cà chua, rau bina, bắp cải, súp lơ, khoai tây và đậu xanh.

Thực phẩm giàu vitamin D: Nghiên cứu cho thấy vitamin D đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường hệ miễn dịch và giúp cơ thể loại bỏ các tác nhân gây nhiễm trùng hiệu quả hơn. Các thực phẩm giàu vitamin D gồm dầu gan cá tuyết, cá hồi, trứng và nấm.

Thực phẩm giàu kẽm: Kẽm giúp củng cố hàng rào mô trong đường hô hấp, ngăn chặn sự xâm nhập của virus và ảnh hưởng đến sự phát triển và hoạt động của các tế bào miễn dịch. Các thực phẩm giàu kẽm bao gồm hải sản như hàu, cua xanh, tôm, cá mòi, các loại thịt như thịt bò, thịt lợn, thịt gà tây và các sản phẩm từ sữa như pho mát, sữa và sữa chua.

THỰC PHẨM GIÚP KHÁNG VIÊM VÀ KHÁNG VIRUS

Nghệ – Chất chống viêm mạnh mẽ từ curcumin

Nghệ là một nguyên liệu phổ biến trong ẩm thực, với thành phần chủ yếu là curcumin, một polyphenol có đặc tính kháng viêm mạnh mẽ. Mặc dù chưa có nghiên cứu trên con người, các nghiên cứu in vitro và in vivo cho thấy curcumin có khả năng ức chế con đường tín hiệu JAK-STAT, điều chỉnh phản ứng viêm trong cơ thể. Các nghiên cứu trên chuột cũng chỉ ra rằng curcumin có thể ức chế các chất gây viêm như PGE2, IL-6, TNF-α, đồng thời làm giảm thâm nhiễm viêm và tăng cường collagen.
 👉 Gợi ý sử dụng: Dùng nghệ trong các món ăn hàng ngày hoặc pha trà nghệ để tận dụng tối đa lợi ích của curcumin.

Tỏi – Nguyên liệu tự nhiên kháng virus

Tỏi chứa nhiều thành phần hoạt tính như allicin (một hợp chất màu vàng nhạt tạo nên mùi thơm độc đáo của tỏi) giúp điều trị các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Tỏi có tác dụng giảm sốt, ho, nghẹt mũi, viêm họng, và hen suyễn, nhờ vào khả năng kháng viêm và kháng khuẩn. Dù chưa có báo cáo cụ thể về cơ chế kháng virus của tỏi, nhưng các nghiên cứu đã chứng minh rằng tỏi và các chiết xuất từ tỏi có thể giúp ngăn ngừa cảm lạnh và kiểm soát các triệu chứng cúm nhờ vào các hợp chất organosulfur. Tỏi còn có tác dụng kháng viêm mạnh mẽ thông qua cơ chế làm giảm sự biểu hiện của các phân tử tín hiệu trong phản ứng viêm, có thể tác động đến quá trình phiên mã của các gen liên quan đến viêm. Ngoài ra, Tỏi còn chứa nhiều axit folic, vitamin C, canxi, sắt, magiê, kali và các vitamin nhóm B (B1, B2, B3), tất cả đều có tác dụng hỗ trợ hệ miễn dịch, làm dịu các triệu chứng cảm cúm và cảm lạnh.
👉 Gợi ý sử dụng: Ăn tỏi tươi, tỏi đen hoặc ngâm tỏi với mật ong để tăng cường hiệu quả điều trị.

Gừng – Chống viêm và chống oxy hóa

Gừng là một loại thảo dược chứa gingerol, có tác dụng trong việc chống viêm, chống oxy hóa và điều hòa huyết áp. Gừng đã được nghiên cứu và chứng minh có khả năng giảm sản xuất PGE2 và TXA2, hai chất tham gia vào quá trình điều tiết phản ứng viêm. Đồng thời, gừng giúp giảm hoạt động của myeloperoxidase, một enzym được biểu hiện bởi các tế bào bạch cầu, và làm giảm số lượng tế bào trong phế nang từ đó có vai trò chống viêm ở phổi.

 👉 Gợi ý sử dụng: Pha trà gừng với mật ong hoặc kết hợp gừng tươi trong các món ăn để tận dụng tác dụng kháng viêm và chống viêm.

Mật ong – Kháng viêm và tăng cường miễn dịch

Mật ong có nhiều đặc tính tự nhiên có thể giúp điều trị cảm lạnh và ho. Mật ong có các đặc tính chống oxy hóa, kháng khuẩn và kháng virus và điều trị cảm lạnh cũng như các triệu chứng tiềm ẩn. Nó cũng giúp làm dịu cổ họng đau hoặc ngứa một cách tự nhiên và có thể tăng cường hệ miễn dịch. Mật ong tự nhiên chứa nhiều flavonoids, một nhóm hợp chất polyphenol có vai trò quan trọng trong thực vật và mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe con người. Các flavonoids trong mật ong giúp kháng viêm thông qua nhiều cơ chế khác nhau, chủ yếu là nhờ vào tác dụng chống oxy hóa. Chúng giúp giảm gốc tự do sinh ra trong quá trình viêm, đồng thời ức chế hoạt động của các enzym gây viêm và điều tiết biểu hiện các chất tín hiệu tham gia vào phản ứng viêm trong cơ thể. Chính nhờ những tác dụng này, mật ong trở thành một phương pháp tự nhiên hiệu quả để hỗ trợ làm giảm các triệu chứng cảm cúm, viêm họng và các vấn đề hô hấp.
 👉 Gợi ý sử dụng: Dùng 1-2 thìa mật ong pha trong nước ấm hoặc trà để giảm đau họng, kết hợp với các nguyên liệu như tỏi, gừng, hoặc chanh để gia tăng tác dụng.

Trà ấm – Tăng cường hệ miễn dịch và giảm triệu chứng cúm

Trà là một trong những thức uống phổ biến chứa nhiều chất chống oxy hóa, giúp cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh và kháng viêm. Uống trà ấm không chỉ giúp làm dịu cổ họng mà còn giảm nghẹt mũi, ho có đờm và sổ mũi. Các loại trà như trà hoa cúc, trà gừng và trà nghệ đều có đặc tính kháng viêm, giúp tăng cường hệ miễn dịch và thúc đẩy quá trình hồi phục. Trà hoa cúc chứa nhiều hoạt chất, như alpha-bisabolol, alpha-bisabolol oxides A & B, matricin và cả các flavonoids, do đó có tính chống viêm, ngoài ra còn giúp giảm đau họng và cải thiện giấc ngủ. Trà nghệ hoặc trà gừng cũng có đặc tính chống viêm, đồng thời mang lại hiệu quả kháng khuẩn mạnh mẽ. Đối với người bệnh có dấu hiệu buồn nôn hay ói mửa thì việc uống trà bạc hà hay thậm chí là chỉ ngửi mùi tinh dầu bạc hà cũng có thể làm dịu các triệu chứng do cúm gây ra.

 👉 Gợi ý sử dụng: Uống trà ấm thường xuyên, đặc biệt là trà hoa cúc hoặc trà gừng, để hỗ trợ phục hồi nhanh chóng khi bị cúm.

Các thực phẩm giúp kháng viêm – kháng virus

THỰC PHẨM BÙ NƯỚC, BÙ ĐIỆN GIẢI, TỐT CHO HỆ TIÊU HÓA

Cháo, súp – Dinh dưỡng mềm và dễ hấp thu

Thức ăn mềm và giàu dưỡng chất rất tốt cho những người bị viêm họng. Các món cháo, súp như cháo gà, cháo thịt lợn, cháo thịt bò, súp gà, canh gà hầm, hoặc nước hầm củ quả sẽ giúp bệnh nhân dễ ăn và dễ hấp thu dưỡng chất. So với thịt bò hay thịt heo, thịt gà chứa hàm lượng protein và axit amin cao, ít chất béo và cholesterol. Những dưỡng chất này sẽ hòa tan vào trong nước hầm, giúp cơ thể dễ dàng hấp thụ. Thêm vào đó, súp gà chứa N-acetyl-cysteine, một axit amin giúp làm tan dịch nhầy, giảm nghẹt mũi. Súp còn là nguồn cung cấp chất lỏng, giúp bù nước và điện giải cho người bị ốm, sốt hoặc mệt mỏi.

Trứng – Nguồn dinh dưỡng phong phú

Trứng là một nguồn dinh dưỡng tuyệt vời, cung cấp protein, vitamin D, vitamin B12 cùng các khoáng chất thiết yếu như kẽm và selen. Những dưỡng chất này đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường hệ miễn dịch, giúp cơ thể chống lại các bệnh nhiễm trùng, đặc biệt là các bệnh về đường hô hấp. Khi bị ốm, bạn có thể chế biến trứng thành các món ăn dễ tiêu hóa như cháo trứng, súp trứng hoặc trứng bác. Những món ăn này không chỉ dễ nuốt mà còn giúp bạn hấp thụ dưỡng chất mà không gây khó chịu cho cổ họng.

Trái cây và thức uống bù nước

Khi mắc các triệu chứng như nôn mửa hoặc tiêu chảy, người bệnh thường bị mất nước và chất điện giải, gây chóng mặt và mệt mỏi. Để hỗ trợ bù nước và bù khoáng, bạn có thể sử dụng nước lọc, nước ép trái cây, các loại trà không chứa caffeine, hoặc nước dừa. Những thức uống này không chỉ giúp cơ thể phục hồi mà còn bổ sung chất điện giải cho người bệnh. Tuy nhiên, đối với các loại nước chứa đường cao như nước ép trái cây, trà đường, hay trà tắc, người bệnh không nên uống quá nhiều một lúc để tránh làm tăng tình trạng mất nước.

Thực phẩm bổ sung nước, điện giải

NHÓM THỰC PHẨM CẦN HẠN CHẾ

Để xây dựng một chế độ ăn hợp lý, ngoài việc bổ sung những thực phẩm giàu dinh dưỡng, người bệnh cúm cũng cần tránh hoặc hạn chế một số nhóm thực phẩm có thể làm gia tăng triệu chứng, suy giảm sức đề kháng của cơ thể và kéo dài thời gian bệnh, thậm chí gây ra các biến chứng.

1. Nhóm thực phẩm chứa nhiều dầu mỡ xấu

Những thực phẩm chứa chất béo bão hòa (như mỡ động vật, thực phẩm chiên, rán) có thể làm gia tăng sự phát triển của virus trong tim và phổi, từ đó làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch. Các nghiên cứu cho thấy, việc tiêu thụ quá nhiều chất béo bão hòa cũng gây khó tiêu, đầy hơi, và làm suy giảm khả năng hoạt động của hệ tiêu hóa, khiến cơ thể khó hấp thụ dưỡng chất cần thiết khi đang mắc bệnh cúm.

2. Nhóm đồ ăn cay

Mặc dù capsaicin trong thực phẩm cay có thể giúp giảm nghẹt mũi và ho, nhưng đối với một số người, thực phẩm cay có thể gây ra hiện tượng buồn nôn và đầy hơi. Việc ăn đồ cay có thể làm dạ dày bị kích thích, gây khó khăn trong việc hấp thụ các chất dinh dưỡng quan trọng khác cho cơ thể. Vì vậy, người bệnh nên hạn chế hoặc tránh ăn những món cay trong thời gian mắc cúm.

3. Nhóm đồ uống chứa caffein

Mặc dù cà phê có thể giúp cơ thể cảm thấy tỉnh táo, nhưng caffeine trong cà phê là một axit lợi tiểu, có thể khiến cơ thể mất nước, đặc biệt là đối với những người mắc cúm đã có tình trạng mất nước. Caffeine cũng có thể làm trầm trọng thêm viêm loét dạ dày và ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của người bệnh. Hơn nữa, caffeine có thể tương tác với một số loại thuốc điều trị cúm, làm giảm hiệu quả điều trị. Do đó, người bệnh nên hạn chế tiêu thụ các đồ uống chứa caffeine trong thời gian mắc cúm.

Thực phẩm không nên dùng

4. Nhóm đồ uống có cồn

Cồn là tác nhân có thể gây tổn thương gan, hệ tim mạch và hệ miễn dịch nếu sử dụng quá mức. Đối với người bị cúm, hệ miễn dịch đã bị suy yếu, việc sử dụng đồ uống có cồn có thể làm gia tăng tình trạng mất nước, kích thích các phản ứng viêm, kéo dài thời gian phục hồi và làm tăng nguy cơ biến chứng. Vì vậy, người bệnh cần tránh sử dụng đồ uống có cồn khi đang mắc cúm.

5. Nhóm thực phẩm ăn nhanh và chế biến sẵn

Thực phẩm chế biến sẵn và đồ ăn nhanh thường chứa chất bảo quản, chất tạo màu và hàm lượng dinh dưỡng kém, điều này không tốt cho sức khỏe, đặc biệt khi cơ thể đang cần dinh dưỡng đầy đủ để hồi phục. Khi bị cúm, cơ thể cần bổ sung các dưỡng chất quan trọng để tăng cường hệ miễn dịch, vì vậy cần hạn chế sử dụng nhóm thực phẩm này để tránh làm suy yếu khả năng phục hồi của cơ thể.

 

Kết luận

 Bổ sung thực phẩm giàu dinh dưỡng là rất quan trọng không chỉ trong một lối sống lành mạnh mà còn giúp hỗ trợ hệ miễn dịch chống lại virus cúm và giảm thiểu các triệu chứng bệnh. Kết hợp với việc tiêm vắc xin, sử dụng thuốc đặc trị cúm và nghỉ ngơi đầy đủ, bệnh cúm sẽ không còn là mối lo lớn đối với sức khỏe của chúng ta.

Tài liệu tham khảo

  1. Sameh W. Boktor; John W. Hafner. Influenza. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan.2023 Jan 23. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29083802/
  2. Jurre Y Siegers, Boris Novakovic, Katina D Hulme, Rebecca J Marshall, Conor J Bloxham, Walter G Thomas, Mellissa E Reichelt, Lonneke Leijten, Peter van Run, Karen Knox, Kamil A Sokolowski, Brian W C Tse, Keng Yih Chew, Angelika N Christ, Greg Howe, Timothy J C Bruxner, Mario Karolyi, Erich Pawelka, Rebecca M Koch, Rosa Bellmann-Weiler, Francesco Burkert, Günter Weiss, Romit J Samanta, Peter J M Openshaw, Helle Bielefeldt-Ohmann, Debby van Riel, Kirsty R Short. A High-Fat Diet Increases Influenza A Virus-Associated Cardiovascular Damage. The Journal of Infectious Diseases, Volume 222, Issue 5, 1 September 2020, Pages 820–831. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32246148/
  3. Stacie K. Totsch, Megan E. Waite, Robert E. Sorge. Dietary Influence on Pain via the Immune System https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25744682/
  4. David Y. Gaitonde, MD; Cpt. Faith C. Moore, USA, MC; and Maj. Mackenzie K. Morgan, USA, MC. Influenza: Diagnosis and Treatment. AmFam Physician. 2019;100 (12):751-758. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31845781/
  5. Haider Abdul-Lateef Mousa. Prevention and Treatment of Influenza, Influenza-Like Illness, and Common Cold by Herbal, Complementary, and Natural Therapies. Journal of Evidence-Based Complementary & Alternative Medicine 2017, Vol. 22(1) 166-174 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27055821/
  6. Farhad Vahid, Diana Rahmani. Can an anti-inflammatory diet be effective in preventing or treating viral respiratory diseases? A systematic narrative review. Narrative Review Volume 43, P9-15, June 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34024569/
  7. Rohit Thirumdas, Anjinelyulu Kothakota, R Pandiselvam, Akbar Bahrami, Francisco J Barba.  Role of food nutrients and supplementation in fighting against viral infections and boosting immunity: A review. Trends Food Sci Technol. 2021 Feb 4;110:66–77 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7857987/
  8. Artur Gevorgyan, Christine Segboer, Rob Gorissen, Cornelis M van Drunen, Wytske Fokkens. Capsaicin for non-allergic rhinitis. Cochrane Database Syst Rev.2015 Jul 14;2015(7):CD010591. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26171907/
  9. Mark van Avesaat , Freddy J Troost , Margriet S Westerterp-Plantenga, Zsuzsanna Helyes , Carel W Le Roux , Jan Dekker , Adrian Am Masclee , Daniel Keszthely. Capsaicin-induced satiety is associated with gastrointestinal distress but not with the release of satiety hormones. Am J Clin Nutr. 2016 Feb;103(2):305-13. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26718419/
  10. Ewa Ternesten-Hasse´us, Ewa-Lena Johansson, Eva Millqvist. Cough reduction using capsaicin. Respir Med. 2015 Jan;109(1):27-37 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25468411/
  11. Pisoschi AM, Pop A, Iordache F, et al. Antioxidant, anti-inflammatory and immunomodulatory roles of vitamins in COVID-19 therapy – PMC. Eur J Med Chem. 2022;232:114175.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35151223/
  12. Nuriye Efe Ertürk, Sultan Taşcı. The Effects of Peppermint Oil on Nausea, Vomiting and Retching in Cancer Patients Undergoing Chemotherapy: An Open Label Quasi–Randomized Controlled Pilot Study, Complementary Therapies in Medicine, Volume 56, 2021, 102587, ISSN 0965-2299. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33197662/
  13. Tenório MCDS, Graciliano NG, Moura FA, Oliveira ACM, Goulart MOF. N-Acetylcysteine (NAC): Impacts on Human Health – PMC. Antioxidants (Basel). 2021;10(6):967. Published 2021 Jun 16. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34208683/
  14. Moore, A., & Khanna, D. (2023). The Role of Vitamin C in Human Immunity and Its Treatment Potential Against COVID-19: A Review Article. Cureus, 15(1), e33740. https://doi.org/10.7759/cureus.33740
  15. Aranow C. (2011). Vitamin D and the immune system. Journal of investigative medicine : the official publication of the American Federation for Clinical Research, 59(6), 881–886. https://doi.org/10.2310/JIM.0b013e31821b8755 
  16. Sadeghsoltani, F., Mohammadzadeh, I., Safari, M. M., Hassanpour, P., Izadpanah, M., Qujeq, D., Moein, S., & Vaghari-Tabari, M. (2022). Zinc and Respiratory Viral Infections: Important Trace Element in Anti-viral Response and Immune Regulation. Biological trace element research, 200(6), 2556–2571. https://doi.org/10.1007/s12011-021-02859-z
  17. Masad, R. J., Haneefa, S. M., Mohamed, Y. A., Al-Sbiei, A., Bashir, G., Fernandez-Cabezudo, M. J., & Al-Ramadi, B. K. (2021). The Immunomodulatory Effects of Honey and Associated Flavonoids in Cancer. Nutrients, 13(4), 1269. https://doi.org/10.3390/nu13041269
  18. Hee Young Kim, Eun Jung Park, Eun-hye Joe, Ilo Jou; Curcumin Suppresses Janus Kinase-STAT Inflammatory Signaling through Activation of Src Homology 2 Domain-Containing Tyrosine Phosphatase 2 in Brain Microglia 1. J Immunol 1 December 2003; 171 (11): 6072–6079. https://doi.org/10.4049/jimmunol.171.11.6072
  19. Guimarães, M. R., de Aquino, S. G., Coimbra, L. S., Spolidorio, L. C., Kirkwood, K. L., & Rossa, C., Jr (2012). Curcumin modulates the immune response associated with LPS-induced periodontal disease in rats. Innate immunity, 18(1), 155–163. https://doi.org/10.1177/1753425910392935
  20. Hemat K. Mahmoud, Adham A. Al-Sagheer, Fayez M. Reda, Samir A. Mahgoub, Mohamed S. Ayyat,, Dietary curcumin supplement influence on growth, immunity, antioxidant status, and resistance to Aeromonas hydrophila in Oreochromis niloticus, Aquaculture, Volume 475, 2017, Pages 16-23, ISSN 0044-8486, https://doi.org/10.1016/j.aquaculture.2017.03.043
  21. El Mihyaoui, A., Esteves da Silva, J. C. G., Charfi, S., Candela Castillo, M. E., Lamarti, A., & Arnao, M. B. (2022). Chamomile (Matricaria chamomilla L.): A Review of Ethnomedicinal Use, Phytochemistry and Pharmacological Uses. Life (Basel, Switzerland), 12(4), 479. https://doi.org/10.3390/life12040479 
  22. Rouf, R., Uddin, S. J., Sarker, D. K., Islam, M. T., Ali, E. S., Shilpi, J. A., Nahar, L., Tiralongo, E., & Sarker, S. D. (2020). Antiviral potential of garlic (Allium sativum) and its organosulfur compounds: A systematic update of pre-clinical and clinical data. Trends in food science & technology, 104, 219–234. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2020.08.006
  23. Lissiman, E., Bhasale, A. L., & Cohen, M. (2014). Garlic for the common cold. The Cochrane database of systematic reviews, 2014(11), CD006206. https://doi.org/10.1002/14651858.CD006206.pub4
  24. Mösbauer, K., Fritsch, V. N., Adrian, L., Bernhardt, J., Gruhlke, M. C. H., Slusarenko, A. J., Niemeyer, D., & Antelmann, H. (2021). The Effect of Allicin on the Proteome of SARS-CoV-2 Infected Calu-3 Cells. Frontiers in microbiology, 12, 746795. https://doi.org/10.3389/fmicb.2021.746795
  25. Jeong, Y. Y., Ryu, J. H., Shin, J. H., Kang, M. J., Kang, J. R., Han, J., & Kang, D. (2016). Comparison of Anti-Oxidant and Anti-Inflammatory Effects between Fresh and Aged Black Garlic Extracts. Molecules (Basel, Switzerland), 21(4), 430. https://doi.org/10.3390/molecules21040430
  26. Silva, B., Biluca, F. C., Gonzaga, L. V., Fett, R., Dalmarco, E. M., Caon, T., & Costa, A. C. O. (2021). In vitro anti-inflammatory properties of honey flavonoids: A review. Food Research International, 141, 110086. doi:10.1016/j.foodres.2020.11008
  27. Ranneh, Y., Akim, A.M., Hamid, H.A. et al. Honey and its nutritional and anti-inflammatory value. BMC Complement Med Ther 21, 30 (2021). https://doi.org/10.1186/s12906-020-03170-5 

Tiên Nguyễn, Quan Sang. Thảo My