Trong bài trước, chúng ta đã nói về một định kiến rất quen thuộc: “Phụ nữ nhạy cảm hơn”. Khi nhìn dưới góc độ khoa học thần kinh, câu chuyện hóa ra không đơn giản chỉ là một khuôn mẫu xã hội. Một số khác biệt trong cách con người phản ứng với cảm xúc thực sự có thể liên quan đến cách não bộ hoạt động. Nhưng điều đó dẫn đến một câu hỏi lớn hơn: Liệu não bộ của nam và nữ có thật sự khác nhau không? Hay nói cách khác, não bộ có “giới tính” không?

Trong nhiều năm, khoa học từng cố gắng chứng minh rằng não nam giới khác so với não nữ giới. Tuy nhiên, khi các nghiên cứu thần kinh ngày càng phát triển, bức tranh hiện ra lại phức tạp hơn nhiều. Não bộ con người không hoàn toàn giống nhau giữa hai giới, nhưng cũng không tồn tại hai kiểu não tách biệt hoàn toàn. Câu trả lời của khoa học khá thú vị: Não bộ không hoàn toàn “trung tính” về mặt sinh học, nhưng sự khác biệt giữa nam và nữ cũng không đơn giản như nhiều người vẫn nghĩ.

Trước hết, ngay từ giai đoạn phát triển bào thai, hormone giới tính đã bắt đầu ảnh hưởng đến sự hình thành của não. Testosterone, estrogen và nhiều tín hiệu sinh học khác có thể tác động đến cách các tế bào thần kinh phát triển, kết nối và tổ chức mạng lưới. Điều này có nghĩa là giới tính sinh học có thể để lại “dấu vết” nhất định trong cấu trúc não bộ.

Một số nghiên cứu hình ảnh về hệ thần kinh cho thấy trung bình não nam có kích thước lớn hơn một chút, trong khi ở phụ nữ, một số vùng liên quan đến xử lý cảm xúc và giao tiếp xã hội có thể hoạt động mạnh hơn trong một số tình huống. Ngoài ra, các nghiên cứu về kết nối thần kinh cũng gợi ý rằng một số mạng lưới trong não nữ có xu hướng liên kết chặt chẽ giữa hai bán cầu, trong khi ở nam, các kết nối trong cùng một bán cầu đôi khi chiếm ưu thế hơn. Những khác biệt này không phải là tuyệt đối, nhưng chúng cho thấy não bộ nam và nữ có thể được “tinh chỉnh” theo những cách hơi khác nhau.

Các vùng não liên quan đến cảm xúc như hạch hạnh nhân (amygdala), vùng vỏ não trước trán (prefrontal cortex), hệ viền (limbic system) thường được nhắc đến trong những nghiên cứu về khác biệt giới. Một số nghiên cứu cho thấy phụ nữ có xu hướng phản ứng mạnh hơn với các kích thích cảm xúc tiêu cực, trong khi nam giới đôi khi có phản ứng sinh lý thấp hơn trong cùng bối cảnh. Điều này không có nghĩa là đàn ông “ít cảm xúc hơn”, mà có thể chỉ phản ánh sự khác biệt trong cách não bộ xử lý và biểu hiện cảm xúc.

Tuy nhiên, khoa học cũng nhấn mạnh rằng sự khác biệt trung bình không đồng nghĩa với sự khác biệt tuyệt đối giữa từng cá nhân. Trong thực tế, sự đa dạng giữa các cá nhân thường lớn hơn nhiều so với sự khác biệt giữa hai giới. Nói cách khác, vẫn có rất nhiều người đàn ông có phản ứng cảm xúc mạnh mẽ và rất nhiều phụ nữ có cách xử lý cảm xúc rất điềm tĩnh và phân tích. Một yếu tố quan trọng khác là môi trường và trải nghiệm sống. Não bộ con người có tính linh hoạt cao (neuroplasticity), nghĩa là các kết nối thần kinh liên tục thay đổi theo trải nghiệm, giáo dục và văn hóa. Những gì chúng ta học, cách chúng ta được nuôi dạy, và vai trò xã hội mà chúng ta đảm nhận đều có thể ảnh hưởng đến cách não bộ xử lý thông tin và cảm xúc.

Vì vậy, khi nói đến sự khác biệt giữa nam và nữ, khoa học thường nhìn nhận nó như kết quả của sự tương tác giữa sinh học và môi trường. Giới tính sinh học có thể tạo ra một số xu hướng nhất định trong cấu trúc và chức năng não, nhưng chính trải nghiệm sống mới là yếu tố tiếp tục định hình cách mỗi bộ não hoạt động. Hiểu điều này giúp chúng ta nhìn nhận các khác biệt giới tính một cách cân bằng hơn: Sinh học có vai trò, nhưng nó không phải là định mệnh. Não bộ của mỗi người vẫn là một hệ thống cực kỳ linh hoạt, luôn thay đổi và phát triển theo cuộc sống mà họ trải nghiệm.
𝐓𝐚̀𝐢 𝐥𝐢𝐞̣̂𝐮 𝐭𝐡𝐚𝐦 𝐤𝐡𝐚̉𝐨:

1. Ruigrok ANV, Salimi-Khorshidi G, Lai MC, et al. A meta-analysis of sex differences in human brain structure. Neurosci Biobehav Rev. 2014;39:34-50.
2. Joel D, Berman Z, Tavor I, et al. Sex beyond the genitalia: The human brain mosaic. Proc Natl Acad Sci USA. 2015;112(50):15468-73.
3. Ingalhalikar M, Smith A, Parker D, et al. Sex differences in the structural connectome of the human brain. Proc Natl Acad Sci USA. 2014;111(2):823-8.
4. Cahill L. Why sex matters for neuroscience. Nat Rev Neurosci. 2006;7(6):477-84.
_________________________

𝐓𝐡𝐞 𝐈𝐧𝐡𝐞𝐫𝐞𝐧𝐭 𝐇𝐞𝐫 – 𝐕𝐨̂́𝐧 𝐝𝐢̃ 𝐯𝐞̣𝐧 𝐧𝐠𝐮𝐲𝐞̂𝐧