Bạn không bị COVID giết. Bạn bị chính hệ miễn dịch của mình làm tổn thương
Bài nghiên cứu của tác giả Won-Young Choi cho thấy tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân có bệnh nền là 12%, cao gấp 4 lần so với bệnh nhân không có bệnh nền [1]. Nghĩa là nếu hệ miễn dịch của bạn suy yếu hoặc bị rối loạn thì “virus chỉ là ‘kẻ châm lửa’. Chính cơ thể bạn mới là ‘đám cháy’
Trước hết, cần hiểu hệ miễn dịch là gì? Hệ miễn dịch là một hệ thống sinh học phức tạp, bao gồm nhiều cơ quan, tế bào và các phân tử hòa tan, có chức năng bảo vệ cơ thể bằng cách nhận diện và loại bỏ các tác nhân ngoại lai (mầm bệnh) cũng như các tế bào bất thường.
Một đặc điểm quan trọng của hệ miễn dịch là khả năng duy trì cân bằng nội môi thông qua sự điều hòa chặt chẽ giữa các yếu tố gây viêm và chống viêm. Trong đó, các cytokine (như interleukin, interferon, chemokine) đóng vai trò trung tâm trong việc truyền tín hiệu giữa các tế bào miễn dịch. Khi sự điều hòa này bị rối loạn, cơ thể có thể xảy ra tình trạng tăng tiết cytokine quá mức (bão cytokine), làm khuếch đại phản ứng viêm, gây tổn thương mô lan rộng, suy đa cơ quan và thậm chí tử vong.
Quá trình nhiễm virus SARS – COV – 2 bắt đầu bằng sự liên kết của glycoprotein gai với thụ thể ACE-2 (enzyme chuyển đổi angiotensin 2) trên màng bề mặt ngoài. Virus từ từ hợp nhất với tế bào chủ và xâm nhập vào bên trong cơ thể [2]. Khi cơ thể nhiễm virus, hệ miễn dịch bẩm sinh và thích ứng được hoạt hóa nhằm kiểm soát và loại bỏ tác nhân gây bệnh, dẫn đến hoạt hóa các con đường tín hiệu nội bào và sản xuất interferon type I cùng các cytokine tiền viêm.
Trong trường hợp tải lượng virus quá cao, virus nhân lên nhanh chóng, phản ứng miễn dịch trở nên quá mức, dẫn đến hiện tượng “bão cytokine” (cytokine storm) [3]. Tình trạng này đặc trưng bởi sự gia tăng không kiểm soát của các cytokine tiền viêm như IL-6, TNF-α và IL-1β, gây ra viêm lan rộng toàn cơ thể, dẫn đến suy giảm hô hấp và tử vong.
Ngoài ra, sau khi nhiễm COVID, cơ thể có thể xuất hiện tình trạng hoạt hóa quá mức của hệ miễn dịch bẩm sinh với sự gia tăng mạnh của các yếu tố tiền viêm. Đồng thời, hệ miễn dịch thích ứng bị suy giảm, biểu hiện qua hiện tượng lymphopenia và giảm chức năng tế bào T, làm suy yếu khả năng loại bỏ virus. Bên cạnh đó, sự rối loạn tín hiệu interferon type I, hoạt hóa bất thường bạch cầu trung tính và hình thành NETs, cùng với tổn thương nội mô và rối loạn đông máu, góp phần khuếch đại phản ứng viêm và gây tổn thương đa cơ quan. Tổng thể, các rối loạn này phản ánh sự phá vỡ cân bằng nội môi miễn dịch, đóng vai trò trung tâm trong cơ chế sinh bệnh và mức độ nghiêm trọng của bệnh [4].
Những người mắc bệnh nền có nguy cơ tử vong cao khi nhiễm COVID, chủ yếu do tình trạng viêm mạn tính và rối loạn chức năng nội mô tồn tại từ trước. Các bệnh như tiểu đường, béo phì và tim mạch tạo ra một “nền viêm” kéo dài, khiến hệ miễn dịch dễ phản ứng quá mức khi nhiễm COVID. Đồng thời, tổn thương nội mô sẵn làm tăng nguy cơ rối loạn đông máu và huyết khối, góp phần làm trầm trọng thêm tổn thương cơ quan. Sự kết hợp giữa viêm nền và suy giảm khả năng thích nghi của cơ thể dẫn đến tiến triển nặng và tăng tỷ lệ tử vong ở nhóm bệnh nhân này.
Tài liệu tham khảo
- World Health Organization. Cytokine storm in COVID-19: pathogenesis and overview. Disaster Med Public Health Prep. 2021. doi:10.1017/dmp.2021.139
- Zhang C, Wu Z, Li JW, Zhao H, Wang GQ. Cytokine release syndrome in severe COVID-19: interleukin-6 receptor antagonist treatment. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2020;24(14):7837–45. doi:10.26355/eurrev_202004_21039
- Fajgenbaum DC, June CH. Cytokine storm. Int J Mol Sci. 2022;23:11740. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9570384/
- Lage SL, Bricker-Holt K, Rocco JM, Rupert A, Donovan FX, Abramzon YA, et al. Persistent immune dysregulation and metabolic alterations following SARS-CoV-2 infection. medRxiv [Preprint]. 2025 Apr 17:2025.04.16.25325949. doi:10.1101/2025.04.16.25325949