Tại sao bạn vẫn bị COVID dù đã tiêm vaccine nhiều lần?
Nhiều người ngạc nhiên, thậm chí hoài nghi, khi bản thân hoặc người xung quanh vẫn mắc COVID-19 dù đã tiêm đủ, thậm chí tiêm nhắc lại nhiều lần. Điều này dễ dẫn đến một hiểu lầm phổ biến: vaccine không còn tác dụng. Nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều và khoa học miễn dịch học giải thích điều đó khá rõ ràng.
Trước hết, cần hiểu rằng SARS-CoV-2 không đứng yên. Từ khi biến thể Omicron xuất hiện, virus đã bước sang một chiến lược tiến hóa mới: immune escape (né tránh miễn dịch). Các biến thể con của Omicron (như BA.5, XBB, JN.1…) mang nhiều đột biến trên protein gai (spike protein), khiến các kháng thể sinh ra từ vaccine hoặc nhiễm trước đó khó nhận diện và vô hiệu hóa virus hiệu quả như trước. Nói cách khác, hệ miễn dịch của bạn không “sai” mà virus đã “đổi hình”.
Thứ hai, kháng thể không tồn tại mãi ở mức cao. Sau khi tiêm vaccine, nồng độ kháng thể trung hòa (neutralizing antibodies) sẽ tăng mạnh, nhưng sau vài tháng sẽ giảm dần theo quy luật sinh học tự nhiên. Điều này làm tăng nguy cơ bị nhiễm lại, đặc biệt khi tiếp xúc với biến thể mới có khả năng né miễn dịch. Tuy nhiên, đây không phải là dấu hiệu thất bại mà là cách hệ miễn dịch cân bằng giữa hiệu quả và tiết kiệm năng lượng.
Nhưng nếu kháng thể giảm, tại sao vaccine vẫn được khuyến nghị? Câu trả lời nằm ở một “lớp phòng thủ” khác: miễn dịch tế bào, đặc biệt là T-cell. Khác với kháng thể (chủ yếu ngăn virus xâm nhập), tế bào T nhận diện và tiêu diệt các tế bào đã bị nhiễm virus. Điều quan trọng là T-cell nhận diện các phần ổn định hơn của virus, ít bị ảnh hưởng bởi đột biến. Vì vậy, ngay cả khi bạn vẫn bị nhiễm COVID, hệ miễn dịch tế bào có thể giúp ngăn bệnh tiến triển nặng, giảm nguy cơ nhập viện và tử vong.
Đây chính là lý do vì sao trong giai đoạn hiện tại, COVID-19 có xu hướng nhẹ hơn ở những người đã được tiêm vaccine hoặc đã từng nhiễm trước đó. Virus vẫn lây nhưng hậu quả không còn nghiêm trọng như trước, nhờ vào nền miễn dịch đã được xây dựng trong cộng đồng. Hiểu đúng về vaccine cũng có nghĩa là đặt đúng kỳ vọng: vaccine không phải là lá chắn tuyệt đối ngăn nhiễm, mà là công cụ mạnh mẽ để giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh. Trong một thế giới nơi virus liên tục tiến hóa, mục tiêu không còn là không bao giờ nhiễm, mà là nhiễm nhưng không nguy hiểm. Vì vậy, nếu bạn vẫn bị COVID sau khi tiêm vaccine, điều đó không có nghĩa là vaccine thất bại. Ngược lại, rất có thể nó đã làm đúng vai trò quan trọng nhất của mình, bảo vệ bạn khỏi những hậu quả nghiêm trọng hơn mà bạn không nhìn thấy.
Tài liệu tham khảo
- Cao Y, Yisimayi A, Jian F, et al. BA.2.12.1, BA.4 and BA.5 escape antibodies elicited by Omicron infection. Nature. 2022;608(7923):593–602.
- Wang Q, Guo Y, Iketani S, et al. Antibody evasion by SARS-CoV-2 Omicron subvariants. Nature. 2023;615(7951):202–208.
- Goel RR, Painter MM, Apostolidis SA, et al. mRNA vaccines induce durable immune memory to SARS-CoV-2. Science. 2021;374(6572):abm0829.
- Sette A, Crotty S. Adaptive immunity to SARS-CoV-2 and COVID-19. Cell. 2021;184(4):861–880.
- Keeton R, Tincho MB, Ngomti A, et al. T cell responses to SARS-CoV-2 spike cross-recognize Omicron. Nature. 2022;603(7901):488–492.
Duy Tiến